Kitap: Çağdaşlaşma Sürecinde ÖĞRETMEN OKULLARI ve Savaştepe Örneği ; Yazar: Kaim Elban

Darülmuallimat'ın Topluma Getirdiği Kazanımlar

a) Kızların eğitim gördükleri sıbyan ve rüştiye mekteplerine öğretmen yetiştirecek, bu okulların çoğalmasına, giderek artan sayıda kızın okumasına neden olmuşlardır.

b) Burs almayanların öğretmen olma zorunluluğu yoktu. Birçok genç kız ve kadın, yalnız öğretmen olmak için değil, üst düzey bir okulda (öğretmen okulları o günün hükümetlerince yüksek okul sayılmıştır) okumak için bu kuruma girmiş; bu da ülke kadınları arasında bilgili aydın bir kitlenin oluşup gelişmesini sağlamıştır.

c) II. Meşrutiye döneminde açılan İnas Darülfünun'un (kız üniversitesinin) asıl öğrenci kaynağını, darülmuallimatı bitirenler oluşturmuşlardır. 

d) Türkiye tarihinde, kadının çalışma yaşamına girişi, sanayiden önce eğitim alanında olmuştur. Bu gelişme günümüz Türkiye'sinde kadının bürokrasideki nispeten güçlü durumunun bir nedenidir.

e) Cumhuriyet döneminde, kadınlara yönelik devrimlerin başarısında, 1870'lerden beri Darülmuallimat'ın mezun vermekte oluşunu, onların pek çok kız ve kadını okutmuş olduklarını anımsamak gerekir.

2) Kitap: Balkanların Şekillenme Sürecinde, III. ORDU, Teşkilat, Toplum, Siyaset (1878-1912), 

Yazar: Hakan Özdemir (Sf 9, 10)

Bu dönemde telkin alınan abeyin görev aldığı ordunun sıralanan 3 özelliği "1)III. Ordu'nun yapısı, Osmanlı askeri modernleşme döneminin hususiyetlerini yansıtmaktadır. 2)Teşkilatı ve birimleri açısından en geniş yapıya sahip, personel sayısı olarak en büyük ordudur. 3) Avrupalı askeri gözlemcilerin, Türk subaylarının bilgi ve görgüsünde saygı duymalarını sağlamayı hedefleyen, Avrupa'daki "örnek" Osmanlı ordusudur" diye sıralanması devam eden ve "askeri tarih kadar , Türk siyasi tarihi açısından da önemli bir kurum" dur.

3) Kitap: Küçük Muallime Hanım, Öğretmen, Mediha Tansel, Hayatı ve Milli Eğitime Hizmetleri. Yazar: Cahide Atakul

Mediha Tansel'in hayatını ve milli eğitimine büyük katkılarının anlattıldığı eserde,  Yıldız Sarayı Çini fabrikasında Müdür yardımcı olan babasının 1908 yılında Abdülhamit tahttan indirilince (1908) fabrika kapanmış ve ailede yoksulluk başlamış. Babası iş arayıp bir hastanede depo memuru oluyor fakat çalışırken zatüre olup hayata veda ediyor. Mediha Tansel 6-7 yaşlarında babasının bir tanıdığı vasıtasıyla Yıldız Sarayına aldırılır. Orada yetiştirilecektir. 15 gün orada kalır. O kadar ağlarki "Bu çocuk çok küçük evini arıyor geri götürülsün" denir geri gönderilir. Komşularından Şerafettin Beyin kızı Hikmet hanım Terakki-i Nisvan derneğinde çalıştığı belirtiliyor. Bu dönemde Kızlar kısmı müdiresi Naciye hanımın olduğu Şemsülmekatib'e yazdırılır ve burada bir yıl eğitime devam ettikten sonra, Mediha Tansel Çapa Muallim Mektebine yazdırılır, yazdırılan 5 öğrenciden biridir. Kitapta Şemşülmekatip okuluyla ilgili şu hatıraları paylaşılıyor.

 "Kısa bir süre sonra Mediha, komşu büyüklerinin aracılığıyla Fındıklı'da yeni açılan Şems-ül Mekatib adlı okula yazdırıldı. Bugünkü Güzel Sanatlar Akademisi yanında, deniz kenarında idi. Okul merhum Ismail Hakkı Baltacıoğlu, yönetiminde idi. Kendisine ders Nazırı deniyordu. Biraz ötede erkekler kısmı vardı. Bahar günlerinde iki okul birlikte gezilere çıkıyor, müsamereler tertipliyorlardı. ". "Okul "çok ama çok güzeldi, renkli kum havuzları vardı. Bu kum havuzları beni öylesine etkilemiştir ki öğretmenliğim sırasında sınıflarımda daima bir kum havuzu bulundurmuş ders konularını üzerinde işlemişimdir" diyordu Mediha Öğretmen. "Medihacık bu çok sevdiği okula ancak bir yıl gidebilmiş"

4) Kitap: Milli Mücadelede Hilal-i Ahmer, Hazırlayan: Ismail Hacıfettahoğlu Türk Kızılayı Tarih Dizisi - 1

Osmanlı Çağdaşlaşması ve Hilal'i Ahmer (Sf13)

"Kurucuları ve yöneticileri çoğunlukla çağdaş eğitim alan seçkin kişilerden meydana gelen Osmanlı Hilal-i Ahmer Cemiyeti, ilkelerini, Osmanlı medeniyetinin esasını teşkil eden vakıf müessesei ilkeleri ile kaynağını Cenevre Sözleşmesi'nden alan Salib-i Ahmer'in (Kızılhaç) ilkelerini birleştirerek oluşturmuştur. Faliyetlerini, toplumda var olan yardımseverlik duygularını, hayır yapma arzularını çağdaş organizasyona dönütürerek" yürütmüştür. "Cemiyet'in, modern tıbbın tedavi usullerini sağlık hizmetleriyle uygulanmasıyla, açtığı kampanyalar, sergiler, kurslar, okullar ve yaptığı yayınlar ile Osmanlı Çağdaşlaşmasına çok önemli katkılarda bulunduğu kabul edilir."

9) 1920 ayında öncelikle Ocak ve Şubat aylarında ilkokul öğretmenlerinin maaşları ödenmemiştir. Orta ve yüksek öğretmenlerin ödemeleri genel devlet bütçesinden, Maarif vekaletinin de gelirleri genel devlet bütçesinden maaş almaktaydılar(Sayfa 42, İ.Göldaş) onlarda herhangi bir maaş almalarında sorun olmamıştır. İlkokul öğretmenleri ise 1913 Tedrisat-ı İptidaiye Kanunu gereği aşar vergisi olarak mahalle veya köy halkından toplanılmaktaydı.(Sf 22, İ. Göldaş). O yıllarda Istanbul yaklaşık 150-200 kadar ilkokul, 944-1000 ilkokul öğretmeni bulunmaktaydı(Sf44) Bu hak arayısışı tüm kamuoyu tarafından geniş bir yankı ile destek görmüş bütün gazete haberlerindende gözlemlenmiştir. (Sf 55, İ. Göldaş). Öğrenci velileri, öğretmenlere deste moral destek verebilmek için Toplanarak Vilayete gitmişler, Meclisi Mebusan’ın bir çare aramasını istemişler (sf43) Maaşlarını alınamamakta, muallimler esnafa borçlu, okula gelmek için bile masraflarını karşlayamamaktadır. Bu durumda Maarif Müdürülüğüne birikmiş aylıklarının verilmesini verilmemesi durumunda “Tatil-i tedrisat” yapacaklarını bildirirler(Sf43) 1 Mart 1920 Ptesi den 14 gün süren bir tatil-i tedrisat olmuştur. Hakarayışı sonuç vermişti. Aynı sorun daha sonra Haziran, Temmuz, ve Ağustos ayında tekrarlamış sorun 30 Eylül 1920 günü Sadrazam(başbakanın) devreye girip vaatlerinden sonra okullar tekrar açılmıştır.

İsmail Göldaş’ın İştanbul İlkokul Öğrentmenelerinin grevi eseri maaş ödenmesi dışında dışsında dönemin hassas yapısına ışık tutuyor. Maaş kesintileri, o dönemin ekonomik zorluklarını, hak aramanında ihtarla karşılandığı, mecburi olarak meslekten ayrılmak durumunda kalınan bir dönem. 16 Martta İngiliz’lerin işgali basında sansürü, öğretmenlerin Kuvvayı Milliye ile bağlarını güncelendirmeleri, özellikle İstanbul mitinglerinin örgütlenmesinde öğretmenlerin etkin rol alması (Sf15) ve İngiliz askeleri tarafından okulların sık sık baskın yapılan yerler olduğu bir ortamdır. Naciye Tahsin kendi yazısında yer verdiği gibi bildirilere imza atan tek kadın öğretmen olması dikkate değerdir.

11) "Dönme çocuk": Zorla Müşlümanlaştırılmış çocuk anlamı taşıdığı değerlendirilebilir.

http://nek.istanbul.edu.tr:4444/ekos/TEZ/45527.pdf

Doktora Tezi: İTİLAF DEVLETLERİNİN İSTANBUL’DA İŞGAL YÖNETİMİ, İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ TARİH ANABİLİMDALI , HAZIRLAYAN ABDURRAHMAN BOZKURT, Istanbul, 2009

"Ingilizler sadece askerleri için değil, zorla Müslümanlaştırıldığı (56) iddia edilen Ermeni çocuklarını yerleştirmek amacıyla da bazı mekanları işgal etmiş ve bu mekanları Ermeni Yetimhanesi olarak kullanmışlardı. Nakiye Umum Müfettişliğinde görevli Kaymakam Esat Bey'in evi, Beşiktaş Erkek Lisesi ve Kuleli Askeri İdadisi bu maksatla işgel edilmiş binalar arasındaydı.

"56 - İtilaf Devletleri İstanbul’u işgal ettikten sonra bazı şahısların Hükümet politikaları ile zorla Müslüman yapıldıklarını iddia etmişlerdi. Bu durumda olan şahıslar için dönemle ilgili yabancı vesikalar da ihtidadan farklı olduğunu belirtmek için “Islamised” kavramı kullanılmıştır. Biz de “Müslümanlaştırılmış” kavramını kullanmayı uygun bulduk 

12) Kitap: Tunalı Hilmi Bey, Osmanlı'dan Cumhuriyet'e Bir Aydın, Yazar: Sabri Ateş Yayınevi: Tarih Vakfı Yurt Yayınları

"Bir dönem İttiha ve Terakki Cemiyeti'nin en faal üyelerinden olan Tunalı Hilmi (1871-1928)" "Çokdinli, çokdilli, çok kültürlü imparatorluğun bir arada tutulmasının ancak ülkedeki milletlerin haklarını güvence altına alan hüküki düzenlemeler ve anayasal garantilerle mümkün olduğunu belirtip bu uğurda anayasa taslakları ve toplumsal bir arada yaşama programları geliştirmiştir.

"Benzer çabları Cumhuriyet'in nasıl bir şekil alması gerektiği konusunda da sürdürmüş ve TBMM'de (1920-1928) işçi köylü hakları, eğitim hakkı, kadın hakları, çokpartili hayat ve daha birçok konuda o dönemde şiddetle karşı çıkılan fakat çoğu daha sonra günlük hayatımızın ayrılmaz parçası olacak önerilerde bulunmuştur."

Sf 150 Eğtim anlayış bölümünden bazı örnekler

-"Avrupa'da Tahsil" adlı bir eseri vardır. 

"Mecburi eğitime önce yaş sınırlaması öneren Tunalı, daha sonra bunu "Rüştiye Şahadetnamesi" olarak değiştirmiştir." Bir Şart risalesinde " her Osmanlı kız, oğlan çocuğun en azında rüştiye şahadetnamesi alana kadar mektebe yollar, yoksa, cezaya uğrar" Sf 154

"Yeni bir elifba oluşturulmasını, bir "Yazı Meclisi" açılmasını ve dil konusunda bir "Akademiya" kurulmasını ister." Sf 154

"Maarif teşkilatımımız ıslaha muhtaçdır", "Maarif nezaretinin terbiye aleminde uzmanlar yetiştirmek üzere her yıl Avrupa'ya Amerika'ya  gençler göndermesini, eğitim alıp dönenlerden bazılarının vilayetlerde mektep işlerinin başına yerleştirilmesini, bazılarının da halka, hocalara, kadınlara terbiyeyi öğretmen üzere göçebe dersçilikle köy köy, kasaba kasaba dolaştırılmalarını öneriri." sf 157

13)Kitap: Hamdullah Suphi Tanrıöver (1885-1966) ve anıları Yazar: Mustafa Baydar Yayınevi: Menteş Kitabevi

"1912 den başlayarak son nefesine kadar Türk Ocaklarının çarpan kalbi, Türkçülük idealinin sönmiyen meşalesi,

İzmir'in işgali üzrine İstanbul mitinglerinde yaptığı ateşli konuşmalarıyla Milli Mücadele'nin ateşini ilk tutuşturanlardan, " "Kuvayı Milliye Hareketine katıldığı için irade-i seniye ile adama mahkum edilen"

"Ankara'da top seslerinin duyulduğu bir zamanda Milli Eğitim Bakanlığı görevinde bulunan" (Sf13)

 "Savunduğu fikirler bir yana yaşağıdğı devrin en büyük hatibi"  "Millî Hatip" ve "Cumhuriyet Hatibi" olarak tanınan bir siyaset adamı ve yazardır. İstiklal Marşı'nı TBMM'nde okuyan ilk kişidir.